Trung tâm Ung Bướu – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

PGS. TS. Nguyễn Xuân Hậu 👉 Ấn liên hệ

 

Tiến sĩ. Bác sĩ nội trú. Nguyễn Xuân Hiền 👉 Ấn liên hệ

—————————————————————————————————————————–

Hiện nay, nhân giáp là một bệnh lý rất phổ biến, đặc biệt ở người trưởng thành. Tuy nhiên, chỉ khoảng 5–15% các nhân giáp là ung thư. Vì vậy, việc phân loại và đánh giá nguy cơ là rất quan trọng để tránh điều trị quá mức hoặc bỏ sót bệnh.

1. Phân loại Bethesda là gì?

Phân loại Bethesda là một hệ thống dùng để đọc kết quả chọc hút tế bào kim nhỏ (FNA) của tuyến giáp. Hệ thống này chia kết quả thành 6 nhóm, từ lành tính đến ác tính, giúp bác sĩ ước lượng nguy cơ ung thư và đưa ra hướng xử trí phù hợp. Nguy cơ ung thư tăng dần từ nhóm I đến VI. 

Tỷ lệ ác tính phân loại theo Bethesda 2023

Phân loại Bethesda 2023		Người lớn	Trẻ em
		Nguy cơ ác tính*	Nguy cơ ác tính*
I	Không chẩn đoán/ Chưa thỏa đáng	13 (5-20)	14 (0-33)
II	Lành tính	4 (2-7)	6 (0-27)
III	Không điển hình hoặc không rõ ý nghĩa  (AUS)	22 (13-30)	28 (11-54)
IV	Tân sản nang (FN)	30 (23-34)	50 (28-100)
V	Nghi ngờ ác tính	74 (67-83)	81 (40-100)
VI	Ác tính	97 (97-100)	98 (86-100)
* Biểu thị phần trăm

2. Bethesda nhóm IV là gì?

Nhóm IV được gọi là “Tân sản nang”. Đây là nhóm có nguy cơ ung thư khoảng 30% (dao động 23% – 34%.

Điểm khó của nhóm này là: chỉ dựa vào tế bào học (tức là chọc hút) thì không thể phân biệt chắc chắn giữa u lành và ung thư. Nguyên nhân là để chẩn đoán ung thư dạng này, cần thấy sự xâm lấn của khối u vào bao hoặc mạch máu – điều mà chọc hút không đánh giá được.

3. Có cách nào chẩn đoán chính xác nhóm IV không?

Hiện nay, chưa có phương pháp nào hoàn toàn chính xác để phân biệt lành – ác tính trước mổ ở nhóm này.

Một số phương pháp hỗ trợ gồm:

• Siêu âm tuyến giáp: giúp đánh giá hình thái, kích thước, nhưng không đủ chính xác để kết luận.
• Xét nghiệm phân tử (gen): có thể giúp giảm nguy cơ bỏ sót ung thư, đặc biệt nếu kết quả âm tính. Tuy nhiên chi phí cao và chưa phổ biến.
• Xạ hình hoặc PET/CT: có thể hỗ trợ nhưng giá trị còn hạn chế và không phải tiêu chuẩn thường quy.

Vì vậy, trong nhiều trường hợp, bác sĩ vẫn phải dựa vào phẫu thuật để chẩn đoán xác định.

4. Sinh thiết kim lõi có giúp chẩn đoán bethesda IV không?

Câu trả lời là: có cải thiện, nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để vấn đề.

Sinh thiết kim lõi là phương pháp dùng kim lớn hơn so với chọc hút (FNA), lấy được một “mảnh mô” thay vì chỉ tế bào rời rạc. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát được cấu trúc mô tốt hơn.

Ở nhóm Bethesda IV, khó khăn lớn nhất là phân biệt u lành với ung thư dạng nang, vì cần đánh giá xâm lấn bao và mạch máu. Điều này:

• Sinh thiết kim lõi có thể cung cấp nhiều thông tin hơn chọc hút kim nhỏ (do có cấu trúc mô)
• Nhưng vẫn không đánh giá được toàn bộ bao u, nên không thể khẳng định chắc chắn là ung thư hay không

=> Vì vậy, Sinh thiết kim lõi không thay thế được phẫu thuật chẩn đoán trong đa số trường hợp.

5. Điều trị bethesda IV như thế nào?

Hướng điều trị chính là phẫu thuật cắt thùy tuyến giáp (lobectomy) để vừa chẩn đoán vừa điều trị. Đối với nhân giáp này, phẫu thuật nội soi tuyến giáp hoàn toàn phù hợp với các khối u có kích thước hợp lý.

Sau phẫu thuật, mẫu bệnh phẩm sẽ được xét nghiệm mô học:

• Nếu là u lành → thường không cần điều trị thêm
• Nếu là ung thư → có thể cần mổ tiếp (cắt toàn bộ tuyến giáp) hoặc điều trị bổ sung

Trong một số trường hợp chọn lọc (khối nhỏ, nguy cơ thấp), bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi hoặc làm thêm xét nghiệm trước khi quyết định mổ.

Kết luận

Bethesda nhóm IV là nhóm “khó” chẩn đoán, chưa thể khẳng định lành hay ác tính bằng chọc hút kim nhỏ hay sinh thiết kim lõi. Do đó, phẫu thuật thường là bước cần thiết để chẩn đoán chính xác. Việc điều trị cần được cá thể hóa, dựa trên trao đổi giữa bác sĩ và người bệnh.