Trung tâm Ung Bướu – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
PGS. TS. Nguyễn Xuân Hậu 👉 Ấn liên hệ
Tiến sĩ. Bác sĩ nội trú. Nguyễn Xuân Hiền 👉 Ấn liên hệ
—————————————————————————————————————————-
Bạn vừa chọc hút tế bào một nhân tuyến giáp và nhận kết quả Bethesda I. Bạn có thể nghĩ: “Không thấy tế bào ung thư, vậy chắc là lành tính?”
Không hẳn.
Bethesda I không phải là kết luận lành tính. Đây là một trong những điểm rất dễ bị hiểu nhầm khi đọc kết quả chọc hút tế bào tuyến giáp.
Theo hệ thống Bethesda 2023, Bethesda I được gọi là Nondiagnostic – không chẩn đoán được, tức là mẫu bệnh phẩm không đủ hoặc không phù hợp để bác sĩ giải phẫu bệnh đưa ra chẩn đoán đáng tin cậy. Nguy cơ ác tính trung bình của nhóm này được ước tính khoảng 13% (5–20%). Trong khi đó, Bethesda II – nhóm lành tính – có nguy cơ ác tính trung bình khoảng 4% (2–7%) khi tính NIFTP vào nhóm ung thư.
Vậy tại sao một kết quả “không chẩn đoán được” lại có nguy cơ ung thư cao hơn một kết quả “lành tính”?
Bethesda I thực sự có nghĩa là gì?
Điều quan trọng nhất cần hiểu là:
Bethesda I không có nghĩa là “không có tế bào ung thư”.
Nó có nghĩa là:
Mẫu tế bào lấy được chưa đủ để bác sĩ giải phẫu bệnh có thể đưa ra kết luận.
Nói cách khác, Bethesda I không trả lời được câu hỏi nhân tuyến giáp là lành tính hay ác tính.
Trong khi đó, Bethesda II là kết quả lành tính, nghĩa là mẫu tế bào đạt tiêu chuẩn đánh giá và các đặc điểm quan sát được phù hợp với tổn thương lành tính.
Đây chính là điểm khác biệt cốt lõi giữa hai nhóm.
Vì sao Bethesda I có thể gặp ở bệnh nhân ung thư?
Hãy hình dung một nhân tuyến giáp giống như một căn phòng.
Bác sĩ dùng một chiếc kim rất nhỏ để lấy tế bào từ căn phòng đó.
Nếu kim lấy được đúng vùng có nhiều tế bào đại diện cho tổn thương, bác sĩ giải phẫu bệnh có thể đánh giá hình thái tế bào.
Nhưng nếu kim chỉ lấy được:
- Quá ít tế bào
- Chủ yếu là dịch
- Máu hoặc các thành phần không đủ để đánh giá
- Vùng mô không đại diện cho tổn thương
thì bác sĩ có thể không đủ dữ liệu để đưa ra chẩn đoán.
Và kết quả được xếp vào Bethesda I – không chẩn đoán được.
Điều này có nghĩa là ung thư có thể tồn tại trong nhân nhưng không được lấy trúng trong lần chọc hút đó.
Đó cũng là lý do Bethesda I không nên được hiểu là một kết quả “an toàn”.
Ví dụ: Nhân tuyến giáp TIRADS 5 nhưng Bethesda I
Hãy lấy một tình huống lâm sàng để dễ hình dung.
Một bệnh nhân có nhân tuyến giáp kích thước khoảng 1,8 cm.
Trên siêu âm, nhân có những đặc điểm đáng lo ngại như:
- Giảm âm rõ
- Bờ không đều
- Có các dấu hiệu hình thái nghi ngờ ác tính
- Được phân loại TI-RADS 5
Với một nhân có đặc điểm siêu âm như vậy, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút kim nhỏ để đánh giá tế bào.
Nhưng kết quả chọc hút lại là:
Bethesda I – Nondiagnostic.
Điều này không có nghĩa nhân tuyến giáp đã được xác định là lành tính.
Nó chỉ có nghĩa rằng mẫu bệnh phẩm thu được chưa đủ tiêu chuẩn để đưa ra chẩn đoán tế bào học.
Nếu sau đó bệnh nhân được đánh giá lại, chọc hút lại hoặc phẫu thuật vì các yếu tố nguy cơ khác, mô bệnh học cuối cùng vẫn có thể cho thấy ung thư tuyến giáp.
Tại sao mẫu chọc hút lại có thể không đạt?
Có nhiều nguyên nhân.
1. Nhân chứa nhiều dịch
Nếu nhân có thành phần nang hoặc chứa nhiều dịch, kim có thể hút chủ yếu dịch ra ngoài mà lấy được rất ít tế bào.
2. Kim không lấy trúng vùng mô đặc đáng nghi ngờ
Một nhân có thể chứa nhiều thành phần khác nhau.
Nếu kim đi vào vùng ít tế bào hoặc vùng dịch thay vì vùng mô đặc, mẫu thu được có thể không đủ để đánh giá.
3. Số lượng tế bào quá ít
Ngay cả khi đã lấy đúng nhân, lượng tế bào thu được vẫn có thể không đủ tiêu chuẩn để bác sĩ giải phẫu bệnh đưa ra kết luận.
4. Đặc điểm của chính tổn thương
Một số loại tổn thương hoặc cấu trúc nhân tuyến giáp khiến việc lấy mẫu đạt chuẩn khó khăn hơn.
Vì vậy, Bethesda I có thể phản ánh vấn đề về tính đầy đủ của mẫu bệnh phẩm chứ không phải bản chất lành tính hay ác tính của toàn bộ nhân tuyến giáp.
Bethesda I phải làm gì tiếp theo?
Đây là phần quan trọng nhất.
Không nên chỉ nhìn vào Bethesda I rồi kết luận “không sao”.
Kết quả tế bào học cần được đặt trong bối cảnh của siêu âm tuyến giáp, đặc điểm nhân, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh.
Theo hệ thống Bethesda 2023, xử trí thường gặp đối với Bethesda I là chọc hút lại, tốt nhất dưới hướng dẫn siêu âm để tăng khả năng lấy được mẫu đạt chuẩn.
1. Nếu siêu âm nguy cơ thấp
Bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi bằng siêu âm hoặc lựa chọn thời điểm chọc hút lại tùy từng trường hợp.
2. Nếu siêu âm có nhiều dấu hiệu nghi ngờ
Ví dụ:
- Giảm âm rõ
- Bờ không đều
- Hình dạng đáng ngờ
- Vi vôi hóa hoặc các điểm tăng âm nhỏ nghi ngờ
- Thành phần mô đặc trong một tổn thương dạng nang
- Hoặc được xếp nhóm nguy cơ cao như TI-RADS 5
thì kết quả Bethesda I càng không nên được xem là bằng chứng của lành tính.
Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc chọc hút lại dưới hướng dẫn siêu âm, tập trung lấy mẫu từ vùng mô đặc hoặc vùng có đặc điểm nghi ngờ. Việc kết hợp đánh giá siêu âm với kết quả Bethesda giúp đưa ra quyết định phù hợp hơn.
Bethesda I và Bethesda II khác nhau như thế nào?
| Kết quả | Ý nghĩa | Nguy cơ ác tính trung bình theo Bethesda 2023* |
|---|---|---|
| Bethesda I | Không chẩn đoán được / mẫu không đủ | 13% |
| Bethesda II | Lành tính | 4% |
| Bethesda III | Tế bào không điển hình chưa xác định ý nghĩa | 22% |
| Bethesda IV | U nang/nhân dạng nang | 30% |
| Bethesda V | Nghi ngờ ác tính | 74% |
| Bethesda VI | Ác tính | 97% |
*Các con số trên là risk of malignancy (ROM) ước tính trong hệ thống Bethesda 2023 và có thể thay đổi tùy quần thể nghiên cứu, tiêu chí bệnh học và cách tính NIFTP.
Điểm cần nhớ là Bethesda I đứng trước Bethesda II về mặt thứ tự phân loại không có nghĩa nó “nhẹ hơn” Bethesda II.
Bethesda I đơn giản là chưa có đủ thông tin để chẩn đoán.
Một kết quả Bethesda không thể được đọc tách rời khỏi siêu âm
Đây là nguyên tắc rất quan trọng khi đánh giá nhân tuyến giáp.
Bethesda đánh giá tế bào lấy được từ nhân.
Trong khi đó, siêu âm đánh giá hình thái của toàn bộ nhân.
Hai thông tin này bổ sung cho nhau.
Ví dụ:
Siêu âm nguy cơ thấp + Bethesda I
→ Có thể cân nhắc theo dõi hoặc chọc hút lại tùy trường hợp.
Siêu âm rất đáng ngờ + Bethesda I
→ Không nên xem Bethesda I là kết quả “lành tính”; cần đánh giá lại và thường cân nhắc lấy mẫu lại dưới hướng dẫn siêu âm.
Một nghiên cứu gần đây cũng cho thấy nguy cơ ác tính của các trường hợp Bethesda I thay đổi đáng kể tùy theo mức độ nghi ngờ trên siêu âm, cho thấy việc kết hợp hai phương pháp có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá nhân tuyến giáp.
Điều quan trọng cần nhớ
Nếu kết quả chọc hút tế bào tuyến giáp của bạn là Bethesda I, đừng hiểu đơn giản rằng:
“Không thấy ung thư = không có ung thư.”
Bethesda I thực chất nói rằng:
“Mẫu bệnh phẩm chưa đủ để chúng tôi đưa ra câu trả lời.”
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là:
“Tôi đã chọc hút tế bào chưa?”
mà còn là:
“Mẫu tế bào lấy được đã đủ và đại diện cho tổn thương để chẩn đoán hay chưa?”
Đặc biệt, nếu nhân tuyến giáp có các đặc điểm siêu âm đáng ngờ, kết quả Bethesda I cần được đánh giá thận trọng và đặt trong tổng thể nguy cơ của người bệnh.
Bethesda I không phải là kết luận lành tính.
Đó là một kết quả không chẩn đoán được — và bước tiếp theo cần được quyết định dựa trên hình ảnh siêu âm, đặc điểm của nhân và bối cảnh lâm sàng cụ thể.
Nguồn tham khảo
- Ali SZ, et al. The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology. Thyroid. 2023.
- American Thyroid Association. Fine Needle Aspiration Biopsy of Thyroid Nodules.
- 2023 European Thyroid Association Clinical Practice Guidelines for thyroid nodule management.
- Korean Thyroid Association. 2023 Management Guideline for Patients with Thyroid Nodules.
Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin y khoa, không thay thế cho thăm khám, đánh giá siêu âm và tư vấn của bác sĩ điều trị.
