Trung tâm Ung Bướu – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

PGS. TS. Nguyễn Xuân Hậu 👉 Ấn liên hệ

 

Tiến sĩ. Bác sĩ nội trú. Nguyễn Xuân Hiền 👉 Ấn liên hệ

—————————————————————————————————————————-

Khi nhận kết quả chọc hút tế bào tuyến giáp, nhiều người bệnh thường chú ý nhất đến một câu: “Bethesda nhóm II – lành tính”. Đây là một kết quả tương đối yên tâm, bởi phần lớn các tổn thương thuộc nhóm này không phải ung thư và thường chỉ cần theo dõi.

Tuy nhiên, Bethesda nhóm II không có nghĩa là nguy cơ ung thư bằng 0. Trong một số trường hợp, đặc biệt khi nhân tuyến giáp có cấu trúc phức tạp trên siêu âm, kết quả chọc tế bào lành tính vẫn cần được đặt trong mối tương quan với hình ảnh siêu âm và diễn biến của tổn thương.

Bethesda nhóm II là gì?

Bethesda là hệ thống phân loại kết quả tế bào học từ chọc hút kim nhỏ tuyến giáp (FNA), giúp bác sĩ đánh giá khả năng lành tính hay ác tính của một nhân tuyến giáp.

Bethesda nhóm II – Benign (lành tính) thường gặp trong các tổn thương như nhân keo, nang keo hoặc một số tổn thương tuyến giáp lành tính khác.

Với kết quả Bethesda II, nguy cơ ác tính nhìn chung rất thấp. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, người bệnh chưa cần phẫu thuật mà được theo dõi bằng siêu âm định kỳ. Khoảng thời gian và kế hoạch theo dõi sẽ phụ thuộc vào đặc điểm siêu âm, kích thước nhân, triệu chứng và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Nhưng câu hỏi quan trọng là:

Nếu đã chọc tế bào và kết quả lành tính, tại sao đôi khi bác sĩ vẫn phải chọc lại?

Vấn đề nằm ở “mẫu bệnh phẩm” được lấy

Chọc hút kim nhỏ không phân tích toàn bộ khối u. Kim chỉ lấy một lượng nhỏ tế bào từ vị trí mà đầu kim đi qua.

Điều này đặc biệt quan trọng với những nhân tuyến giáp có cấu trúc phức tạp.

Hãy hình dung một nhân tuyến giáp có dạng nang phức hợp: bên trong vừa có dịch, vừa có phần mô đặc hoặc một cấu trúc nhú nhô vào lòng nang.

Nếu kim chỉ hút được phần dịch nang, mẫu bệnh phẩm có thể chủ yếu chứa:

• Dịch keo;
• Đại thực bào;
• Các tế bào nang tuyến giáp lành tính.

Khi đó, kết quả tế bào học có thể phù hợp với Bethesda nhóm II.

Tuy nhiên, nếu thành phần đáng nghi ngờ nằm ở phần mô đặc hoặc chân của cấu trúc nhú, nhưng vị trí này không được lấy mẫu, thì tế bào bất thường có thể không xuất hiện trong bệnh phẩm.

Đây được gọi là lấy mẫu không đại diện, và có thể dẫn đến kết quả âm tính giả.

Một tình huống lâm sàng minh họa

Một bệnh nhân được phát hiện nhân tuyến giáp ở thùy phải, kích thước khoảng 1,5 cm.

Trên siêu âm, tổn thương không phải một nang đơn thuần chỉ chứa dịch. Bên trong nang còn có thành phần nhú và mô đặc.

Do có những đặc điểm cần lưu ý, bệnh nhân được chọc hút tế bào bằng kim nhỏ.

Kết quả lần đầu:

Bethesda nhóm II – lành tính.

Nếu chỉ nhìn vào kết quả tế bào học, đây là một kết quả tương đối yên tâm.

Tuy nhiên, bác sĩ tiếp tục đối chiếu với hình ảnh siêu âm và nhận thấy cấu trúc của nhân vẫn có những điểm chưa hoàn toàn phù hợp với một tổn thương nang lành tính đơn thuần.

Vì vậy, thay vì chỉ dựa vào kết quả lần đầu, bác sĩ quyết định chọc hút lại dưới hướng dẫn siêu âm, tập trung vào phần mô đặc và vùng chân của thành phần nhú.

Lần này, kết quả cho thấy:

Bethesda nhóm VI – ác tính.

Bệnh nhân sau đó được chẩn đoán ung thư biểu mô tuyến giáp thể nhú ở giai đoạn sớm và được phẫu thuật phù hợp với tổn thương.

Vì sao lần chọc thứ hai lại khác lần đầu?

Điểm mấu chốt không nhất thiết nằm ở việc một trong hai kết quả “sai”, mà có thể nằm ở vị trí lấy mẫu.

Lần chọc đầu tiên có thể đã lấy được phần dịch hoặc mô lành của tổn thương, trong khi vùng chứa tế bào ung thư chưa được lấy trúng.

Ở lần chọc thứ hai, dưới hướng dẫn siêu âm, bác sĩ có thể xác định rõ hơn vùng cần lấy mẫu và đưa kim trực tiếp vào thành phần đặc hoặc vùng nghi ngờ.

Do đó, FNA có một nguyên tắc rất quan trọng:

Mẫu bệnh phẩm phải đại diện cho chính vùng tổn thương cần đánh giá.

Đặc biệt với các nhân có cấu trúc nang phức tạp, việc chỉ hút dịch nang có thể không đủ để đánh giá toàn bộ tổn thương.

Bethesda II có phải là “chắc chắn không ung thư”?

Không.

Bethesda II là kết quả lành tính về mặt tế bào học, với nguy cơ ác tính thấp. Tuy nhiên, chẩn đoán một nhân tuyến giáp không nên dựa trên một yếu tố duy nhất.

Bác sĩ thường cần đánh giá đồng thời:

• Hình thái siêu âm của nhân;
• Kích thước và sự thay đổi theo thời gian;
• Thành phần nang, đặc hay hỗn hợp;
• Đặc điểm của thành phần nhú hoặc mô đặc;
• Vị trí và kỹ thuật lấy mẫu FNA;
• Chất lượng và tính đại diện của bệnh phẩm;
• Các yếu tố nguy cơ lâm sàng của người bệnh.

Đặc biệt, khi kết quả tế bào học lành tính nhưng hình ảnh siêu âm vẫn có những đặc điểm đáng nghi ngờ, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi sát hơn, đánh giá lại hình ảnh hoặc thực hiện FNA lặp lại tùy từng trường hợp.

Điều người bệnh cần nhớ

Một kết quả Bethesda nhóm II là thông tin rất đáng yên tâm, nhưng không nên hiểu đơn giản rằng “đã lành tính thì không cần quan tâm thêm”.

Điều quan trọng là phải nhìn kết quả tế bào học trong toàn bộ bối cảnh của nhân tuyến giáp.

Đặc biệt với những tổn thương có nang phức hợp, thành phần đặc hoặc cấu trúc nhú, câu hỏi không chỉ là:

“Kết quả chọc tế bào là gì?”

mà còn là:

“Mẫu tế bào đó có thực sự được lấy từ vùng cần đánh giá hay chưa?”

Bởi trong chẩn đoán nhân tuyến giáp, vị trí lấy mẫu và sự phù hợp giữa tế bào học với hình ảnh siêu âm có thể quyết định rất nhiều đến độ chính xác của kết quả.

Vì vậy, nếu bạn hoặc người thân có kết quả Bethesda nhóm II, hãy trao đổi với bác sĩ về kế hoạch theo dõi dựa trên cả kết quả tế bào học và đặc điểm siêu âm, thay vì chỉ dựa vào một con số trong phiếu xét nghiệm.

Bethesda II thường là một kết quả tốt. Nhưng “lành tính” trên tế bào học cần được đặt đúng vào bối cảnh của toàn bộ nhân tuyến giáp.